SIBO'da Paketli Ürün Etiketi: İnülin, Sorbitol ve Gizli FODMAP'lar Nasıl Anlaşılır?

Evde pişen yemekte tencereye ne girdiğini bilirsiniz. Paketli üründe ise soğan "aroma verici", lif "hindiba kökü", tatlandırıcı "E 420" adıyla karşınıza çıkabilir. "Şekersiz", "lifli" ya da "glutensiz" yazan bir ürün karnınızı şişirdiyse nedeni çoğu zaman bu küçük yazılardadır. Düşük FODMAP diyetinin kısıtlı döneminde etikette neye bakacağınız aşağıda adım adım anlatılıyor.

Etikette önce nereye bakılır?

Paketin arkasında iki ayrı bölüm vardır: enerji ve besin ögeleri tablosu ile içindekiler listesi. FODMAP için işinize yarayan ikincisidir. Tablodaki "karbonhidrat" ve "şeker" satırları, o şekerin fruktoz mu, laktoz mu, sorbitol mü olduğunu söylemez.

İçindekiler listesi miktar sırasıyla yazılır; üründe en çok bulunan madde en başta, en az bulunan en sonda yer alır. Bu size iki şey söyler. Soğan tozu ya da inülin ilk üç-dört madde arasındaysa ürünü kısıtlı dönemde almamak daha kolaydır. Listenin en sonunda, tuzdan ve baharattan sonra geliyorsa miktar küçüktür ve birçok kişide sorun çıkarmayabilir. Yine de ilk haftalarda bu ürünleri denememek, hangi besinin dokunduğunu anlamanızı kolaylaştırır.

İnülin, hindiba kökü lifi ve FOS nedir, hangi ürünlerde bulunur?

İnülin ve frukto-oligosakkarit (FOS), fruktan ailesinden liflerdir; soğan ve sarımsaktaki karbonhidratın yakın akrabasıdır. Üreticiler bunları ürünün lif değerini yükseltmek ya da şekeri azaltıp kıvamı korumak için ekler. Etikette şu adlarla geçer:

• inülin
• hindiba kökü lifi, hindiba kökü özütü
• oligofruktoz, frukto-oligosakkarit, FOS
• "prebiyotik lif" ifadesi

En sık "lifli" yoğurtlarda, protein barlarında, granolalarda, diyet bisküvilerde, glutensiz ekmeklerde, bitkisel içeceklerde ve bazı probiyotik takviyelerde bulunur. Prebiyotik lifler sağlıklı bağırsakta yararlı kabul edilir. Sizde şişkinlik yapması ürünün "kötü" olduğunu göstermez; yalnızca şu dönem için fazla geldiğini gösterir.

Sorbitol, mannitol, maltitol, ksilitol: şekersiz ürünlerde ne var?

Adı "-ol" ile biten bu tatlandırıcılara poliol, yani şeker alkolü denir. İnce bağırsakta yavaş ve eksik emilirler; emilmeyen kısım su çeker ve bakteriler tarafından mayalanır. Sonuç gaz, şişkinlik ve ishal olabilir. Etikette adlarıyla ya da E kodlarıyla yazılırlar:

Kolay bir ipucu daha var: poliol oranı yüksek ürünlerin etiketinde çoğu zaman "aşırı tüketimi laksatif etki yapabilir" benzeri bir uyarı bulunur. Bu cümleyi gördüğünüz ürünü kısıtlı dönemde almamak işinizi kolaylaştırır. Uyarının olmaması ürünün poliol içermediğini göstermez; içindekiler listesini yine de okuyun. Şeker ve tatlandırıcı seçimiyle ilgili ayrıntı SIBO'da tatlı ve tatlandırıcılar yazısındadır.

Fruktoz şurubu, bal ve meyve konsantresi nasıl tanınır?

Fruktoz, glikozdan fazla olduğunda emilimi zorlaşır. Etikette dikkat edilecek adlar: fruktoz, fruktoz şurubu, yüksek fruktozlu mısır şurubu, agave şurubu, bal, elma suyu konsantresi, armut suyu konsantresi. "İlave şeker içermez" yazan meyveli yoğurt, bar ve bebek bisküvisi türü ürünler çoğu zaman elma ya da armut konsantresiyle tatlandırılır.

"Glikoz şurubu", "glikoz-fruktoz şurubu" ve "fruktoz-glikoz şurubu" aynı şey değildir. Şuruptaki fruktoz oranı üründen ürüne değişir ve etiketten her zaman anlaşılmaz. Emin olamadığınız ürünü kısıtlı dönemde almamak, sonra diyetisyeninizle birlikte küçük miktarla denemek daha kolay bir yoldur. Sofra şekeri küçük miktarda genellikle sorun çıkarmaz.

Soğan ve sarımsak etikette hangi adlarla gizlenir?

Açıkça "soğan tozu", "sarımsak tozu", "kurutulmuş soğan" yazıyorsa iş kolaydır. Zor olan genel ifadelerdir: "baharat karışımı", "çeşni", "aroma verici", "sebze tozu", "sebze suyu". Bu kelimelerin arkasında soğan ve sarımsak olabilir, olmayabilir de. En sık karşılaşılan ürünler şunlardır: bulyon, paket çorba, cips, kraker, hazır köfte, sucuk, sosis, ketçap, hazır salata sosu, konserve yemek, turşu.

Pratik bir kural: tuzlu ve "lezzetli" olduğu belli olan hazır bir üründe soğan-sarımsak aramak gerekir. Sade olanında, örneğin tuzlu pirinç patlağı ya da sade cipste, genellikle bulunmaz; yine de listeye bir göz atın. Evde bu lezzeti nasıl kuracağınız soğan sarımsak yerine ne kullanılır yazısında.

"Laktozsuz", "glutensiz", "şekersiz" yazısı ne anlama gelir?

• Laktozsuz: süt şekeri parçalanmıştır. Sade laktozsuz süt ve yoğurt çoğu kişide rahat gider. Meyveli ya da lifli çeşitlerinde eklenen maddelere ayrıca bakın.
• Glutensiz: buğday, arpa ve çavdar içermez; bu yüzden fruktan yükü çoğu zaman düşüktür. Ancak içine inülin, elma lifi, nohut ya da soya unu, bal eklenmiş olabilir. Glutensiz, az FODMAP'lı demek değildir.
• Şekersiz ya da ilave şekersiz: çoğu zaman poliol ya da meyve konsantresi içerir. Etiketteki en yanıltıcı ifade budur.
• Yüksek lifli, prebiyotik: inülin ya da hindiba lifi arayın.
• Vegan, bitkisel: süt içermez, ama soya, nohut, bezelye proteini ve kaju temelli olabilir.

Süt ürünlerinin laktoz durumu için SIBO'da yoğurt, süt ve kefir yazısına bakabilirsiniz.

Markette etiket okumayı kolaylaştıran altı alışkanlık

• İçindekiler listesi kısa olan ürünü seçin. Beş-altı maddelik liste hem hızlı okunur hem daha az sürpriz taşır.
• Tanıdığınız bir ürünü her seferinde yeniden kontrol edin; üreticiler içeriği değiştirebilir.
• Aynı ürünün sade çeşidini alın, lezzeti evde ekleyin.
• Yazılar küçükse telefonla fotoğrafını çekip büyütün.
• Yeni bir paketli ürünü tek başına ve küçük porsiyonla deneyin. Aynı gün iki yeni ürün denerseniz hangisinin dokunduğunu ayıramazsınız.
• Denediğiniz ürünü ve tepkinizi not alın. Bu notlar yeniden ekleme döneminde çok işe yarar.

Kısıtlı dönem geçicidir. Sonraki aşamada inülinli ya da baklagilli ürünler küçük miktarlarla geri denenir. Bunun nasıl yapıldığı yeniden ekleme dönemi sayfasında anlatılıyor.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Etiketlere dikkat etmenize ve sade beslenmenize rağmen şikâyetleriniz sürüyorsa neden paketli ürünler olmayabilir; bunu hekiminizle konuşun. İstemsiz kilo kaybı, dışkıda kan, ateş ya da gece uykudan uyandıran karın ağrısı varsa beklemeden bir gastroenteroloji uzmanına başvurun. Yiyebildiğiniz ürün sayısı giderek azalıyor ve yemek seçmek kaygı veriyorsa bunu da söyleyin. SIBO tanısını ve tedavisini hekim yürütür. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.

Sık sorulan sorular

SIBO'm var, şekersiz sakız çiğnemek şişkinlik yapar mı?

Yapabilir. Şekersiz sakızların çoğu sorbitol, mannitol ya da ksilitol ile tatlandırılır ve gün içinde birkaç tane çiğnendiğinde miktar birikir. Sakız çiğnerken hava yutmak da şişkinliği artırır. Kısıtlı dönemde sakızı bırakmayı ya da günde bir taneyle sınırlamayı deneyin. Ağız kokusu için su içmek ve taze nane yaprağı çiğnemek birer seçenektir.

SIBO'm var, protein barı ve protein tozu kullanabilir miyim?

Etiketine bağlı. Barların çoğunda inülin, hindiba lifi, maltitol, hurma ve kaju bulunur; bu yüzden kısıtlı dönemde pek uygun olmazlar. Protein tozlarında ise peynir altı suyu proteini laktoz içerebilir; miktar ürüne göre değişir. Tatlandırıcısına ve eklenen liflere bakın. Protein ihtiyacınızı yumurta, et ve balıkla karşılayabiliyorsanız bu ürünlere gerek kalmayabilir.

SIBO'm var, etikette "eser miktarda soğan içerebilir" yazıyorsa almamalı mıyım?

Bu tür "içerebilir" uyarıları alerjisi olanlar için yazılır ve üretim hattındaki bulaşmayı anlatır. FODMAP bir alerji konusu olmadığı, miktara bağlı bir duyarlılık olduğu için eser miktar genellikle sorun çıkarmaz. Sizin için önemli olan, soğanın ya da sarımsağın içindekiler listesinde açıkça ve üst sıralarda yer alıp almadığıdır.

SIBO'm var, kullandığım takviye ve ilaçların etiketine de bakmalı mıyım?

Bakmanız yararlı olur. Bazı probiyotik ve lif takviyelerine inülin ya da FOS eklenir; şurup, pastil ve çiğneme tabletlerinde sorbitol ve mannitol bulunabilir. Bunu fark ederseniz ilacı ya da takviyeyi kendiniz bırakmayın. Kutuyu hekiminize ya da eczacınıza gösterin; gerekirse farklı bir biçim önerirler.

Kaynaklar

1. Monash University FODMAP — About FODMAPs and IBS (yeni sekmede açılır) — FODMAP grupları ve bulundukları besinler
2. Varney J. ve ark. FODMAPs: food composition, defining cutoff values and international application. J Gastroenterol Hepatol 2017 (yeni sekmede açılır) — Besinlerin FODMAP içeriği ve eşik değerleri
3. Gibson PR, Shepherd SJ. Evidence-based dietary management of functional gastrointestinal symptoms: The FODMAP approach. J Gastroenterol Hepatol 2010 (yeni sekmede açılır) — Fruktan, poliol ve fazla fruktozun bağırsaktaki etkisi
4. Whelan K. ve ark. The low FODMAP diet in the management of irritable bowel syndrome: restriction, reintroduction and personalisation in clinical practice. J Hum Nutr Diet 2018 (yeni sekmede açılır) — Kısıtlama ve yeniden ekleme aşamaları
5. Pimentel M. ve ark. ACG Clinical Guideline: Small Intestinal Bacterial Overgrowth. Am J Gastroenterol 2020 (yeni sekmede açılır) — SIBO'da beslenmenin yeri ve hekime başvurma gerektiren durumlar

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Son güncelleme: 13 Kasım 2026 · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com

Sık aranan konular

• SIBO diyet listesi
• Düşük FODMAP diyeti
• Örnek SIBO menüsü
• Nefes testi öncesi beslenme
• SIBO belirtileri
• SIBO geçer mi?