SIBO Sözlüğü: Terimlerin Sade Anlamı

SIBO sözlüğü nasıl kullanılır?

SIBO sözlüğü, test sonucunda, hekim notunda ya da diyet listesinde karşınıza çıkan terimleri sade bir dille açıklar. Her terimin ayrıntısı ilgili rehberde anlatılır.

Hastalık ve belirtilerle ilgili terimler

SIBO

İnce bağırsakta normalde az sayıda bulunan bakterilerin aşırı çoğalmasıdır. Adı İngilizce "small intestinal bacterial overgrowth" ifadesinin kısaltmasıdır. Ayrıntılı anlatım SIBO nedir rehberinde.

IMO (metan baskın tip)

İnce bağırsakta metan gazı üreten mikroorganizmaların çoğalmasıdır; eskiden "metan baskın SIBO" denirdi. Daha çok kabızlıkla ilişkilidir. Türler arasındaki fark SIBO türleri sayfasında.

Hidrojen sülfür

Bazı bakterilerin ürettiği, çürük yumurta kokulu bir gazdır. Hidrojen sülfür tipi SIBO araştırma aşamasındadır ve yaygın nefes testlerinde ölçülmez.

IBS

İrritabl bağırsak sendromu, halk arasında huzursuz bağırsak. Belirli bir hastalık bulunamayan, uzun süreli karın ağrısı ve dışkılama değişikliğiyle giden bir durumdur. SIBO ile benzerlikleri SIBO ve IBS sayfasında.

Disbiyoz

Bağırsaktaki mikroorganizma dengesinin bozulması için kullanılan genel bir terimdir. Tanımı geniştir ve tek başına bir tanı sayılmaz.

Malabsorpsiyon

Besinlerin bağırsaktan yeterince emilememesidir. SIBO ilerlediğinde yağlı dışkı, kilo kaybı ve vitamin eksikliği bu yüzden görülebilir.

B12 eksikliği

B12 vitamini sinir sistemi ve kan yapımı için gereklidir. İnce bağırsakta çoğalan bakteriler B12'yi tüketebildiği için SIBO'da eksiklik görülebilir; düzeyi kan tahliliyle ölçülür.

Nüks

Tedaviden sonra hastalığın yeniden ortaya çıkmasıdır. SIBO, özellikle altta yatan neden sürüyorsa tekrar edebilir.

Testlerle ilgili terimler

Nefes testi

Şekerli bir çözelti içildikten sonra belirli aralıklarla nefesteki hidrojen ve metanın ölçüldüğü testtir. SIBO tanısında en yaygın yöntemdir; nasıl yapıldığı SIBO testi sayfasında.

Glukoz

Nefes testinde kullanılan şekerlerden biridir. İnce bağırsağın baş kısmında hızla emildiği için daha çok bu bölgedeki çoğalmayı yansıtır.

Laktüloz

İnsan bağırsağında emilmeyen bir şekerdir ve nefes testinde kullanılır. İnce bağırsağın tamamından geçtiği için uzak bölgeleri de yansıtır. Kalın bağırsağa ulaştığında da gaz yaptığından sonucu dikkatle yorumlanır.

ppm

"Milyonda bir parça" demektir; nefesteki gaz miktarının ölçü birimidir. Uzlaşı raporlarında hidrojende 90 dakika içinde başlangıca göre 20 ppm ve üstü artış, metanda herhangi bir ölçümde 10 ppm ve üstü değer kullanılır. Sonucu hekim yorumlar.

İnce bağırsak sıvısı kültürü

Endoskopiyle ince bağırsaktan sıvı alınıp (aspirasyon) içindeki bakterilerin laboratuvarda üretilmesidir. Daha doğrudan bir yöntemdir ama zahmetlidir ve rutin kullanılmaz.

Beslenmeyle ilgili terimler

FODMAP

Bağırsakta kolay mayalanan bazı karbonhidratların kısaltmasıdır. Soğan, sarımsak, buğday, bazı meyveler, baklagiller ve laktozlu sütte bol bulunur. Diyetin işleyişi düşük FODMAP diyeti sayfasında.

Fruktan

Buğday, arpa, çavdar, soğan, sarımsak ve pırasada bulunan bir FODMAP grubudur. İnsan bağırsağı fruktanı sindiremez, bakteriler mayalar.

GOS

Galakto-oligosakkaritler. Nohut, mercimek ve kuru fasulye gibi baklagillerde bulunur; baklagillerin gaz yapmasının başlıca nedenidir.

Laktoz

Süt şekeridir; sütte, yumuşak peynirlerde ve yoğurtta bulunur. Laktozu sindiren enzimi az olan kişilerde şişkinlik ve ishal yapabilir. Sert peynirlerde ve laktozsuz ürünlerde çok azdır.

Fruktoz

Meyve şekeridir. Elma, armut, mango ve balda glukozdan fazla bulunduğunda emilimi zorlaşır ve şikâyet yapabilir.

Poliol (sorbitol, mannitol)

Şeker alkolleridir. Sorbitol elma, armut ve erikte, mannitol mantar ve karnabaharda bulunur. Şekersiz sakız ve şekerlemelerde tatlandırıcı olarak da kullanılır.

Eliminasyon (azaltma) dönemi

Kolay mayalanan besinlerin kısa bir süre, genellikle 2–6 hafta, azaltıldığı ilk aşamadır. Bu dönemin uzatılması önerilmez.

Yeniden ekleme

Azaltılan besin gruplarının tek tek ve artan porsiyonlarla geri denendiği aşamadır. Adımları yeniden ekleme dönemi sayfasında.

Tolerans

Bir besini şikâyet yaşamadan yiyebildiğiniz miktardır. Kişiden kişiye değişir ve zamanla da değişebilir.

Porsiyon

Bir öğünde yenen miktardır. FODMAP'ta miktar belirleyicidir: aynı besin küçük porsiyonda sorun çıkarmazken büyük porsiyonda şikâyet yapabilir.

Elemental diyet

Besinlerin en basit, sindirilmiş hâliyle bulunduğu sıvı beslenmedir. Belirli durumlarda, yalnız hekim ve diyetisyen gözetiminde, kısa süre kullanılır.

Tedavi ve bağırsak işleyişiyle ilgili terimler

Antibiyotik tedavisi

SIBO'da çoğunlukla uygulanan tedavidir. İlacın adı, dozu ve süresi hekim tarafından belirlenir.

Prokinetik

Bağırsak hareketlerini hızlandıran ilaç grubudur. Bazı kişilerde hekim tarafından düşünülebilir; ilaç seçimi ve kullanımı hekimin alanıdır.

Bağırsak hareketliliği

Bağırsak duvarının kasılarak içeriği ileri taşımasıdır. Diyabet ya da tiroidin az çalışması gibi durumlarda yavaşlaması SIBO için önemli bir risk etkenidir.

Temizlik dalgası (MMC)

Öğün aralarında, aç kalındığında ince bağırsakta oluşan ve kalan artıkları ileri süpüren kasılma dalgasıdır. Öğün aralığı önerileri buna dayanır; öğün düzeni sayfasında anlattık.

Mikrobiyota

Bağırsakta yaşayan bakteri, maya ve diğer mikroorganizmaların tümüdür. Beslenmedeki çeşitlilik mikrobiyotanın çeşitliliğini de etkiler.

Probiyotik

Yeterli miktarda alındığında sağlığa yarar sağlaması beklenen canlı mikroorganizmalardır. SIBO'daki kanıt karışıktır; ayrıntılar SIBO'da probiyotik kullanılır mı yazısında.

Kaynaklar

1. Rezaie A. ve ark. Hydrogen and Methane-Based Breath Testing in Gastrointestinal Disorders: The North American Consensus. Am J Gastroenterol 2017 (yeni sekmede açılır) — Nefes testi, glukoz/laktüloz ve ppm eşikleri
2. Pimentel M. ve ark. ACG Clinical Guideline: Small Intestinal Bacterial Overgrowth. Am J Gastroenterol 2020 (yeni sekmede açılır) — SIBO ve IMO tanımları, ince bağırsak sıvısı kültürü
3. Monash University. About FODMAPs and IBS (yeni sekmede açılır) — FODMAP grupları ve besin örnekleri

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Son güncelleme: 12 Kasım 2026 · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com